«ارتباط عبارت است از: فراگرد انتقال اطلاعات، احساس‌ها، حافظه‌ها و فكرها در ميان مردم»تاکنون بیست مدل ارتباطی، در کتابهای ارتباطات مطرح شده است. از مهمترین مدل­هایی که ارائه شده است می­توان به مدل ارسطو اشاره کرد که برای هر ارتباط 3 جزء قائل است اما بعد از ارسطو اولین کسی که مدل جدیدی معرفی کرد لاسول

آب دریـا را اگـر نتوان کشـیـد                پس بقـدر تشنـگی بـایـد چشـیـد

1.              1.     فرستنده پيام             2.     گيرند‌ه پيام             3.     وسيله ارتباط             4.     پيام

   فرستنده پیام:

   فرستنده در این ارتباط خداوند است. از آنجا که خداوند متعال از هر کس دیگر حتی خود انسان به حال او آگاهتر است لذا به عنوان بهترین فرستنده پیام خواهد بود چرا که صحیح ترین پیام را برای بشریت به ارمغان می آورد. «إِنِ الْحُكْمُ إِلاّ لِلّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ  وَ هُوَ خَيرُْ الْفَاصِلِين»[8]  فرمان جز به دست خدا  نيست‏ حقيقت را بيان مى‏كند و او بهترين داوران است. تعدادی از آیات که دلالت بر این امر دارد که فرستنده قرآن خداست عبارت است از:

   «وَ كَذَالِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْءَانًا عَرَبِيًّا لِّتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَى‏ وَ مَنْ حَوْلهََ...»«تَنزِيلٌ مِّنَ الرَّحْمَانِ الرَّحِيم»«تَنزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيم»«تَنزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الحَْكِيمِ»«لَّا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِن بَينْ‏ِ يَدَيْهِ وَ لَا مِنْ خَلْفِهِ  تَنزِيلٌ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ»«وَ الْكِتَابِ الْمُبِينِ(2)إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْءَانًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُون» 

   گیرنده پیام:

   گیرنده پیام همه کسانی هستند که مورد خطاب خدای متعال هستند که باید به پیامهای الهی جواب کثبت داده و عمل نمایند

   1. 1.      تمام آیاتی که با « يَأَيهَا النَّاس » شروع می شود. در این نوع پیامها خداوند پیامش جهانی است و تمام انسانهای جهان اعم از مسلمان و کافر، یهودی و مسیحی و... و به طور کلی هر کسی که نام انسان بر آن می توان نهاد، مشمول دریافت این پیام است. برای نمونه یه چند مورد آن اشاره می شود:

   «يَأَيهَا النَّاس اعْبُدُوا رَبَّكُمُ ...‏»«يَأَيُّهَا النَّاس كُلُوا مِمَّا فى الأَرْضِ... »«يَأَيهَا النَّاس اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِى خَلَقَكم مِّن نَّفْسٍ وَحِدَةٍ وَ خَلَقَ..»«يَأَيهَا النَّاس قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسولُ بِالْحَقّ‏ِ مِن رَّبِّكُمْ فَئَامِنُوا خَيراً...»«يَأَيهَا النَّاس قَدْ جَاءَكُم بُرْهَنٌ مِّن رَّبِّكُمْ...»«قُلْ يَأَيُّهَا النَّاس إِنى رَسولُ اللَّهِ إِلَيْكمْ...»«يَأَيهَا النَّاس قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظةٌ مِّن ...‏»«قُلْ يَأَيهَا النَّاس إِن كُنتُمْ فى شكٍ مِّن ...‏»[22]

   «يَأَيُّهَا النَّاس اتَّقُوا رَبَّكمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ الساعَةِ ...‏»[23]

   «يَأَيهَا النَّاس اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَ اخْشوْا يَوْماً...»^[24]

   «يَأَيهَا النَّاس اذْكُرُوا نِعْمَت اللَّهِ عَلَيْكمْ...»«يَأَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَكم مِّن ذَكَرٍ وَ أُنثى...» 

   1. 2.      گروه دوم آیاتی هستند که خطاب آن به همه انسانهای روی کره زمین نیست بلکه به اقتضای زمان برای گروه یا طایفه خاصی فرستاده شده است. خطاب خداوند بر سر مسلمان و غیر مسلمان نیست:

   « يَابَنى إِسرءِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتىَ الَّتى أَنْعَمْت عَلَيْكمْ...»« يَابَنى إِسرءِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتىَ الَّتى أَنْعَمْت عَلَيْكمْ...»« وَ لَقَدْ ءَاتَيْنَا بَنى إِسرءِيلَ الْكِتَب وَ الحُْكمَ وَ النُّبُوَّةَ...»« لَقَدْ نجَّيْنَا بَنى إِسرءِيلَ مِنَ الْعَذَابِ الْمُهِينِ‏»« يَابنى إِسرءِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتىَ الَّتى أَنْعَمْت...» 

   1. 3.      گروه سوم کسانی هستند که پیام مخصوص آنهاست یعنی دایره گسترش گیرندگان محدودتر از دو قسم قبلی است. در این قسم، خطاب خداوند برای افراد خاصی است:

   «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصّابِرين»« يا نِساءَ النَّبِيّ‏ِ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ .. .»« يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ في إِبْراهيمَ وَ ما أُنْزِلَتِ ...‏»« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ اشْكُرُوا ...‏»[35]

   «إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ ءَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ...»[36]

   « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُباتٍ أَوِ انْفِرُوا جَميعًا»«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافًا مُضاعَفَةً وَ اتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُون» 

   1. 4.      تعدادی از پیامهای الهی مخصوص شخص رسول الله  صلوات ا... علیه و آله و سلم است

   « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ...»« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ‏»«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ»«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللّهَ وَ لا تُطِعِ الْكافِرينَ وَ الْمُنافِقينَ إِنَّ اللّهَ كانَ عَليمًا حَكيمًا» 

    

   وسیله ارتباط:

   خداوند متعال برای رساندن پیام دین که یک دین جهانی است از روشهای مختلفی استفاده نموده است، از طرفی انسان هم باید ارتیاط خود را با خدا حفظ نماید که به نمونه هایی از آن اشاره می گردد:

   1. مستقیم:

   ارتباط خدا با بشر می تواند ارتباط مستقیم باشد و این در صورتی است که انسان مراحل کمال را طی کرده باشد. « وَ لَمَّا جَاءَ مُوسىَ‏ لِمِيقَاتِنَا وَ كلََّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبّ‏ِ أَرِنىِ أَنظُرْ إِلَيْكَ  قَالَ لَن تَرَئنىِ وَ لَاكِنِ انظُرْ إِلىَ الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَئنىِ  فَلَمَّا تجََلىَ‏ رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسىَ‏ صَعِقًا  فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَنَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِين »

2. پیامبران:

تعدادی از آیات درباره شخصی است که رابط بین خدا و بندگانش است. طبق اعتقاد ما، 124000 پیامبر مسؤلیت این امر سنگین را به عهده داشتند. خداوند در رابطه با پیامبر  صلوات ا... علیه و آله و سلم    می فرماید: « إِنْ هُوَ إِلا وَحْىٌ يُوحَى‏»[44] و یا آنجا که خود حضرت می فرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشرٌ مِّثْلُكمْ يُوحَى إِلىَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَحِدٌ فَمَن كانَ يَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صلِحاً وَ لا يُشرِك بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدَا»[45]

1. فرشتگان :

« إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَمُواْ تَتَنزََّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَئكَةُ أَلَّا تخََافُواْ وَ لَا تحَْزَنُواْ وَ أَبْشِرُواْ بِالجَْنَّةِ الَّتىِ كُنتُمْ تُوعَدُون»

بهترین وسیله برای ارتباط به خدا خواندن و صدا کردن حق تعالی است. « هُنالِكَ دَعا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قالَ رَبِّ هَبْ لي‏ مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَميعُ الدُّعاء»

از آنجا که خداوند متعال، دارای صفات کمال است لذا هیچگاه سوال بنده را بدون پاسخ نمی گذارد حتی اگر آن کار و امری که انسان بخاطر آن خدا را خوانده است بصلاح انسان نباشد، خداوند متعال برای انسان در جای دیگر جبران خواهد کرد و این اوج بخشندگی و مهربانی است. « وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني‏ أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتي‏ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرينَ» 

«ذَالِكَ الْكِتَبُ لَا رَيْبَ  فِيهِ  هُدًى لِّلْمُتَّقِين»«تَنْزيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمينَ»«وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً »«كِتابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ فَلا يَكُنْ في‏ صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِكْرى‏ لِلْمُؤْمِنينَ»«الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبيرٍ»بخش دوم: زمان پیام

« إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فىِ لَيْلَةِ الْقَدْر»« إِنَّا أَنزَلْنَهُ فىِ لَيْلَةٍ مُّبَرَكَةٍ  إِنَّا كُنَّا مُنذِرِين»بخش سوم: پیام دروغ و نادرست

همانطور که اشاره شد یک پیام باید کاملا روشن باشد تا گیرنده بدرستی آن را درک نماید والا اگر بهترین پیامها از طرف فرستنده بیاید ولی مبهم باشد، فرستنده به هدف خود نخواهد رسید. خداوند می فرماید:« ما عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاغُ وَ اللّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَكْتُمُونَ‏»در کنار این بحث، به نظر می رسد باید به مطلب مهمی اشاره شود و آن این است که پیام خداوند باید به صورت صحیح به مردم برسد لذا رساندن یکسری پیام نادرست و ممنوع هم وجود دارد که در قرآن به آن اشاره شده است

خداوند در قرآن مي فرمايد: «وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ‏»»[61] و نتیجه این خسران چیزی جز سیاهی چهره هایشان در قیامت و آتش جهنم نیست: « وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ تَرَى الَّذينَ كَذَبُوا عَلَى اللّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَ لَيْسَ في جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرينَ‏» 

اميرالمؤمنين مولا علی علیه السلام به حارث همداني مي نويسد: ِ «وَ لَا تُحَدِّثِ النَّاسَ بِكُلِّ مَا سَمِعْتَ بِهِ فَكَفَى بِذَلِكَ كَذِباً وَ لَا تَرُدَّ عَلَى النَّاسِ كُلَّ مَا حَدَّثُوكَ بِهِ فَكَفَى بِذَلِكَ جَهْلا» 

فَبِما نَقْضِهِمْ ميثاقَهُمْ لَعَنّاهُمْ وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ وَ نَسُوا حَظًّا مِمّا ذُكِّرُوا بِهِ وَ لا تَزالُ تَطَّلِعُ عَلى‏ خائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّ قَليلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ إِنَّ للّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ‏[86]

1. 4.      پخش پيام هاي تحريك آميز

خداوند در قرآن مي فرمايد: «قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى‏ لَهُمْ إِنَّ اللّهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُون»

حضرت شعيب(ع) به قوم خود مي فرمايد: «وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقيم(182)وَ لا تَبْخَسُوا النّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِي اْلأَرْضِ مُفْسِدينَ‏ .وَ اتَّقُوا الَّذي خَلَقَكُمْ وَ الْجِبِلَّةَ اْلأَوَّلينَ‏.» 

«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا ... »بازخورد: در این آیه بر اتحاد و یکپارچه بودن تکیه دارد، بازخورد این تاکید را می­توان « فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ ْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَ كُنتُمْ عَلىَ‏ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنهَْا  كَذَالِكَ يُبَينِ‏ُّ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَاتِهِ لَعَلَّكمُ‏ْ تهَْتَدُوا»

« قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُم...»بازخورد: از این آیه می­توان برداشت کرد که خداوند همه را بسوی یک دین واحد بخواند اگر این اتفاق بیفتد که همه در زیر یک پرچم بیایند و جمع شوند می توان زندگی خوبی را برای بشریت انتظار داشت چرا که « إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الْاسْلَام»